Wspólna moda Polska-Białoruś-Ukraina — trend transformujący branżę modową

Geneza i kontekst

Współpraca modowa między Polską, Białorusią i Ukrainą nie jest przypadkowym zjawiskiem — ma głębokie podłoże społeczno-kulturowe oraz polityczne. Jej nasilenie to efekt kilku równoległych procesów:

• Migracje i mobilność artystów: Projektanci, krawcy i artyści z Białorusi i Ukrainy często znajdują w Polsce przestrzeń do rozwoju twórczego. Projekty takie jak Refashioned (Fundacja KRAINA + Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji) świadczą o tym, że moda staje się platformą integracji społecznej.
• Dialog międzykulturowy: Wydarzenia modowe i programy (jak Refashioned) budują mosty kulturowe, pokazując, że moda nie jest tylko komercją, lecz medium ekspresji tożsamości, pamięci i migracji.
• Strategiczny wymiar polityczny i kulturowy: Przykładem jest pokaz „EAST BOUND”, który odbył się w Brukseli w maju 2025 w ramach polskiej prezydencji w Radzie UE. W pokazie uczestniczyli projektanci z Polski, Białorusi i Ukrainy, co symbolizowało wspólną kreatywną tożsamość regionu. 
• Wsparcie instytucjonalne: Projekty modowe transgraniczne zyskują wsparcie instytucji: Fundacja KRAINA, IOM Poland (Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji) oraz instytucje polskie są zaangażowane w tworzenie przestrzeni dla projektantów migracyjnych.

Kluczowe inicjatywy i przykłady

Refashioned

To jedna z najważniejszych inicjatyw pokazujących, jak moda może być narzędziem społecznej zmiany:

• Projekt Refashioned łączy projektantów, artystów i rzemieślników z doświadczeniem migracji z Ukrainy, Białorusi i Polski.
• Zapewnia wsparcie psychospołeczne, mentoring i możliwość rozwoju kariery w branży mody.
• Kolekcje tworzone w programie powstają często z recyklingowanych materiałów („drugiego obiegu”), co łączy integrację społeczną z podejściem zrównoważonym.
• Druga edycja Refashioned miała finałowy pokaz w Warszawie (30 sierpnia 2025), co pokazuje rosnący wymiar lokalny i profesjonalny projektu. 
• Uczestnikami są m.in. projektanci z imigranckim doświadczeniem: Karyna Anishchanka, Alina Hlyaba, Katsiaryna Nestsiarovich i inni.

Pokaz EAST BOUND

• To wydarzenie zorganizowane w Brukseli (12 maja 2025) jako część polskiej prezydencji w Radzie UE. 
• Wzięło w nim udział 20 projektantów z Polski, Ukrainy i Białorusi, prezentując blisko 100 sylwetek.
• Pokaz miał charakter manifestu kulturowego: łączył projektantów legendarnych (np. Jerzy Antkowiak) z młodymi artystami, co podkreśla dialog międzypokoleniowy.
• Kuratorka pokazu, Karolina Sulej, zaznaczyła, że moda była przedstawiana jako medium tożsamości i ekspresji, a nie tylko produkt komercyjny.

Znaczenie społeczno-kulturowe

Moda, w kontekście współpracy Polska-Białoruś-Ukraina, ma funkcję znacznie wykraczającą poza estetykę:

• Integracja i wsparcie migracyjne
• Refashioned umożliwia migrantom z Ukrainy i Białorusi wejście na polski rynek mody i rozwijanie kariery.
• Zapewniane jest wsparcie psychologiczne i mentoring, co pomaga twórcom radzić sobie z traumą migracyjną i budować tożsamość artystyczną.
• Tożsamość i pamięć kulturowa
• Projektanci z Białorusi wnoszą w swoje projekty wątki historyczne, motywy ludowe lub architektoniczne, co pozwala na reinterpretację kulturową w nowym kontekście.
• Wspólne pokazy (np. EAST BOUND) budują narrację, że moda w tym regionie to element wspólnego dziedzictwa, a nie rywalizacji narodowej.
• Zrównoważenie i ekologia
• Recykling materiałów w Refashioned wpisuje się w globalny trend mody zrównoważonej. 
• Współpraca między twórcami różnych narodowości generuje nowe podejście do produkcji, w którym ważna jest nie tylko estetyka, ale także etyka i społeczna odpowiedzialność.
• Soft power i kultura jako narracja polityczna
• Pokaz EAST BOUND miał również wymiar dyplomatyczny – moda została wykorzystana jako narzędzie kulturowej dyplomacji w kontekście polskiej prezydencji w UE. 
• Prezentowanie projektantów z Białorusi i Ukrainy podkreśla aspiracje do dialogu i wspólnej kreatywności pomimo trudnej sytuacji politycznej.

Wyzwania i ograniczenia

Mimo potencjału, moda transgraniczna Polska-Białoruś-Ukraina napotyka też realne bariery:

• Finansowanie: Projekty takie jak Refashioned zależą od grantów i dotacji. Stabilne finansowanie takich inicjatyw nie jest gwarantowane.
• Polityczny kontekst: Relacje polityczne między krajami (szczególnie Polska–Białoruś) mogą komplikować formalną współpracę.
• Ryzyko „kulturalnej turystyki”: Istnieje niebezpieczeństwo, że współpraca stanie się powierzchowna — marki korzystają z egzotyki wschodnioeuropejskiej, ale bez głębszego zrozumienia kontekstu.
• Komercjalizacja vs misja społeczna: Aby projekt był trwały, musi znaleźć równowagę między misją integracyjną a rentownością rynkową.

Perspektywy rozwoju

Jak może wyglądać przyszłość wspólnej mody między Polską, Ukrainą i Białorusią?

1. Wzrost znaczenia platform transgranicznych

   • Coraz więcej pokazów, wydarzeń i programów edukacyjnych może łączyć projektantów z tych trzech krajów.
   • Może powstać stała „szkoła mody wschodniej”, wspierająca młodych twórców z regionu.

2. Rozwój marek migracyjnych

   • Projektanci, którzy zaczęli od programów takich jak Refashioned, mogą zakładać własne marki, które rezonują zarówno w Polsce, jak i na Białorusi i Ukrainie.
   • Modele biznesowe mogą opierać się na małych kolekcjach, rzemiośle i pracy z recyklingiem, co wpisuje się w filozofię slow fashion.

3. Silniejszy akcent na storytelling i identyfikację

• Kolekcje mogą coraz częściej opowiadać o doświadczeniach migracyjnych, traumie, nadziei i tożsamości — moda staje się medium narracyjnym.
• Współpraca między designerami z różnych krajów może prowadzić do nowych hybryd kulturowych: łączenia elementów folkowych, współczesnych technologii i symboliki politycznej.

4. Wsparcie instytucjonalne i polityczne

• Instytucje państwowe (kulturalne, unijne) mogą zwiększać wsparcie dla projektów łączących kreatywne środowiska wschodniej Europy.
• Może nasilić się rola mody jako narzędzia dyplomacji kulturalnej – podobnie jak podczas pokazu EAST BOUND.

Podsumowanie

Wspólna moda Polska-Białoruś-Ukraina to nie tylko trend estetyczny — to potężna platforma społeczna, polityczna i kulturowa. Inicjatywy takie jak Refashioned pokazują, że moda może łączyć ludzi z bardzo różnych kontekstów, wspierać ich integrację i rozwój artystyczny. Pokazy jak EAST BOUND demonstrują, że ta współpraca ma wymiar międzynarodowy i może budować pozytywny wizerunek regionu.

Równocześnie, by ten trend miał realny i trwały wpływ, niezbędne jest dalsze wsparcie instytucjonalne, zrównoważone modele biznesowe oraz głęboki dialog kulturowy. Jeżeli zostanie on odpowiednio prowadzony, moda transgraniczna może stać się jednym z najważniejszych symboli kreatywnej jedności Europy Wschodniej.